Wednesday, December 8, 2021

Najbarejo

En mia aĝo de dek jaroj kaj dum mia enkonduko al Nordameriko el Filipinoj, mia familio unue luis teretaĝon ĉe sakstrato, kie estis ankaŭ domo kun tri filipinaj infanoj. Ili konigis min al manĝado de ĉerizoj.

At my age ten and on my introduction to North America from the Philippines, my family first rented a ground floor suite at a cul-de-sac, where there was also a house with three Filipino children. They introduced me to eating cherries.

Ĉirkaŭ dekjaraĝa, en la ĝardeno en Filipinoj, mi imagis, ke mia mano aŭ papera aviadilo estas glitanta kaj svinganta kosmoŝipo. En Nordameriko, mi faris la samon per mia mano moviĝanta tra la nebuloj en horizontala nutraĵvendeja frostujo.

Around age ten, in the garden in the Philippines, I imagined my hand or a paper plane was a gliding and swooping spacecraft. In North America, I did the same thing with my hand moving through the mists in a horizontal grocery freezer.

En mia aĝo de dek jaroj kaj dum mia enkonduko al Nordameriko el Filipinoj, mia familio unue luis teretaĝon. En la nekonstruita postkorto estis kelkaj sablo kaj kokosŝeloj, kiujn mi uzis por imagi kosmajn habitatojn sur alia planedo. Fluanta akvo el krano disponigis mian vizion de fremda rivero.

At my age ten and on my introduction to North America from the Philippines, my family first rented a ground floor suite. In the undeveloped backyard were some sand and coconut shells, which I used to imagine space habitats on a different planet. Running water from a faucet provided my vision of an alien river.

En mia aĝo de dek jaroj kaj dum mia enkonduko al Nordameriko el Filipinoj, mia familio unue luis teretaĝon en plata antaŭurbo. En la kvartalo estis du fratinoj, kiuj estis duonjapanaj kaj duonblankaj; du filipinaj fratoj, kiuj laŭte ludis tamburojn; nigraj frato kaj fratino, kiuj ludis tablotenison en enveturejo; kaj greka knabo, kiu estis amika.

At my age ten and on my introduction to North America from the Philippines, my family first rented a ground floor suite in a flat suburb. In the neighbourhood were two sisters, who were half-Japanese and half-white; two Filipino brothers, who loudly played drums; black brother and sister, who played ping-pong in a driveway; and a Greek boy, who was friendly.

Dum lignoprilaborado en mezlernejo, mi faris libroportilon kun formo de mano, dum mia japana samklasano faris libroportilon kun granda truo tra kvadrato.

During woodworking class in high school, I was making a book holder with a shape of a hand, whilst my Japanese classmate was making a book holder with a big hole through a square.

En mezlernejo, mia lingvoelekto estis la franca, ĉar mi atendis lerni la japanan kaj la hispanan el granda universitato.

In high school, my language elective was French, as I waited to learn Japanese and Spanish from a big university.

En mia feriado de mezlernejo, mi lernis iom la japanan aŭtodidakte el libroj de la centra biblioteko de Lulu-insulo. Mia mezlernejo ja proponis la japanan kiel lernobjekton, sed mi finfine prenis kurson de la japana en universitato, anstataŭe.

In my vacation from high school, I learned some Japanese on my own from books from the central library of Lulu Island. My high school did offer Japanese as a subject, but I eventually took a course of Japanese in university, instead.

Mia filipina najbaro, kiu ŝatis manĝi ĉerizojn, prenis la japanan en mezlernejo, dum mi atendis ĝis universitato. Li estis stranga karaktero, konfesite virineca laŭvole.

My Filipino neighbour, who liked eating cherries, took Japanese in high school, whilst I waited until university. He was a strange character, admittedly effeminate by choice.

La kuzo de mia kuzino estis samseksema kaj filipinano. Li, kiel mi, lernis la japanan kaj loĝis en Japanio, sed lia kliniĝo estis al la geja sceno en Tokio.

The cousin of my cousin was gay and Filipino. He, like I, learned Japanese and sojourned in Japan, but his tilt was towards the gay scene in Tokyo.

Kezonurbo

Nia domo en la periferio de Kezonurbo staris en ruĝa savano. Kiam estis seka vetero, ofte ruĝaj polvdiabloj balaus la grundojn. Kelkfoje, ili povus esti tiel grandaj kiel domo. Mi kelkfoje kuraĝis stari meze de ruĝa polvdiablo; mi sentis la kirlan aeron.

Our house in the outskirts of Quezon City stood in a red savannah. When it was dry weather, often red dust devils would sweep the grounds. Sometimes, they could be as big as a house. I sometimes ventured to stand in the middle of a red dust devil, as I felt the swirling air.

Nia domo ĉe la periferio de Kezonurbo staris en ruĝa savano. Dum tajfuno, perforta pluvo ĉizis la ruĝan grundon kiel “Grandkanjonajn” skulptaĵojn.

Our house on the outskirts of Quezon City stood in a red savannah. During a typhoon, violent rain carved the red soil like “Grand Canyon” sculptures.

Nia domo en la ruĝsavana periferio de Kezonurbo staris apud klifo. Proksime de tiu klifo estis arbusta areo, kiun la servistinoj detranĉis per maĉetoj. Estis interesaj vitoj kun ŝpatformaj purpuraj folioj. Ili eble estis tuberplantoj.

Our house in the red savannah outskirts of Quezon City stood by a cliff. Near that cliff was a bushy area, which the maids cut back with machetes. There were intriguing vines with spade-shaped purple leaves. They might have been tuber plants.

En la periferio de Kezonurbo, meze de ruĝa savano staris mia domo. Sur la gazono, estis du malgrandaj artefaritaj montetoj kun jokotarbo apud ili. Sur la arbo pendis enŝnurigitaj cirklaj nuancitaj kapizkonkoj.

In the outskirts of Quezon City, amidst a red savannah stood my house. On the lawn, there were two small artificial hills with a jocote tree beside them. On the tree hung strung circular tinted capiz shells.

En la periferio de Kezonurbo, meze de ruĝa savano staris nia domo. Nia gazono kaj abunda tropika ĝardeno ŝajnigis ĝin kiel oazon.

In the outskirts of Quezon City, amidst a red savannah stood our house. Our lawn and lush tropical garden made it seem like an oasis.

Tuesday, November 30, 2021

Maitreya

Kiel iu, kiu kreskis ambaŭ en Filipinoj kaj en Nordameriko, mi vidis statuetojn de la dika Majtrejo-Budao en ceramiko kaj ligno. Ili intrigis min.

As someone who grew up both in the Philippines and in North America, I have seen statuettes of the fat Maitreya Buddha in ceramic and wood. They have intrigued me.

Mike

Eble inter miaj amikoj, Miĥaelo estas la plej bela.

Maybe amongst my friends, Michael is the most handsome.

Mi pensas, ke Miĥaelo volas vivi reen en la PRĈ.

I think that Michael wants to live back in the PRC.

Violet Evergarden

Unu el miaj plej ŝatataj japanaj animeoj estas la franĉizo Viola Ĉiamĝardeno, kiu estas vere de la vaporpunka ĝenro.

One of my favourite Japanese anime is the franchise Violet Evergarden, which is verily of the Steampunk genre.

Transmigradoj

Budaisma “renaskiĝo” kaj hindua “reenkarniĝo” estas teknike malsamaj. Renaskiĝo estas la transmigrado de “karmaj tendencoj” aŭ “rivereto de konscio”. Dume, reenkarniĝo estas la transmigrado de “animo”.

Buddhist “rebirth” and Hindu “reincarnation” are technically different. Rebirth is the transmigration of “karmic tendencies” or “stream of consciousness.” Meanwhile, reincarnation is the transmigration of “soul.”

Mia patro kredis, ke kiam li mortos, li renaskiĝos en alia korpo en alia mondo—alia “planedo”. Mi ne estis certa, ĉu li parolis pri budaisma “renaskiĝo” aŭ hindua “reenkarniĝo”. Tamen, li diris, ke la “menso”, kiel li asertis, transmigros en novan korpon. Antaŭ ol li konvertiĝis al baptista protestanto, kiel romkatoliko, li esploris la paranormalan ĝenron, kiel ekzemple libroj de Tuesday Lobsang Rampa kaj Erich von Däniken.

My father believed that when he would die, he would be reborn in a different body in a different world—a different “planet.” I was not sure if he was talking of Buddhist “rebirth” or Hindu “reincarnation.” Nevertheless, he said that the “mind” as he put it would transmigrate into a new body. Before he converted to a Baptist Protestant, as a Roman Catholic, he did explore the paranormal genre, such as books by Tuesday Lobsang Rampa and Erich von Däniken.

Internacia Budaisma Templo

Mi invitis miajn gepatrojn havi budaisman manĝon en la teretaĝo de la Internacia Budaisma Templo. Ni manĝis bongustan manĝon. Ni prenis kelkajn senpagajn librojn de tie pri budaismo. Mia patro komencis legi ilin, sed mi avertis lin, ke la angla estas neortodoksa.

I invited my parents to have a Buddhist meal in the ground floor of the International Buddhist Temple. We ate a delicious meal. We took some free books from there about Buddhism. My father started reading them, but I warned him that the English was unorthodox.

Wat

La interno de Wat Yanviriya, mia taja templo en Vankuvero, estis vasta halo kun durligna planko, kie meditantoj sidis. Budao-sanktejo estis antaŭa.

The interior of Wat Yanviriya, my Thai temple in Vancouver, was a spacious hall with hardwood flooring, where meditators would sit. A Buddha shrine was in front.

Ĉe Wat Yanviriya, mia taja templo en Vankuvero, oranĝvestitaj monaĥoj meditis longajn posttagmezojn en ĝardena belvedero.

At Wat Yanviriya, my Thai temple in Vancouver, orange-robed monks whiled away meditating long afternoons in a garden gazebo.

Viko

Kiam mi estis kreanta je Viko, unu el miaj unuaj artefaritaj lingvoj, mi faris la eraron lasi la homoniman ŝaltilon dum la vortgenerado. Iu en la Reto atentigis min, kaj mi refaris mian vortprovizon per la homonima malŝaltilo.

When I was creating Viko, one of my first conlangs, I made the mistake of leaving the homonym switch on during the vocabulary generation. Someone on the Web alerted me, and I redid my vocabulary generation with the homonym switch off.

Ree Suda Azio

La tamila lingvo allogas min pro sia skribaĵo. La panĝaba lingvo estas populara en la areo de Vankuvero.

The Tamil language attracts me because of its writing. The Punjabi language is popular in the Vancouver area.

Suda Azio

Inter sudaziaj lingvoj, mi preferas la palian, sanskriton, kaj la hindian. La palia estas por la studo de suda budaismo. Sanskrito estas por la studo de norda budaismo kaj hinduismo. La hindia estas grava en Barato, kaj mi scivolas, kiom bona estas sciencfikcio skribita per la hindia. Mi spektis la sciencfikcian filmon Prometeo dublitan per la hindia, kio estis fascina.

Amongst South Asian languages, I prefer Pali, Sanskrit, and Hindi. Pali is for the study of Southern Buddhism. Sanskrit is for the study of Northern Buddhism and Hinduism. Hindi is important in India, and I wonder how good is science fiction written in Hindi. I saw the sci-fi movie Prometheus dubbed in Hindi, which was fascinating.

Komunismo

“Ni bezonas ian komunismon.” “Kion vi celas?”

“We need some form of communism.” “What do you mean?”

“Estas pli bone loĝi en komunista apartamento.” “Kion vi celas?”

“It is better to live in a communist apartment.” “What do you mean?”

Animismo

Animismo temas ne nur pri la animoj en animaloj, sed kompreneble ankaŭ ĉe homoj, same kiel plantoj, fungoj, rokoj, la luno, montoj, ĉielo, nuboj, riveroj, ktp.

Animism is not just about the souls in animals, but of course, in humans too, as well as plants, fungi, rocks, the moon, mountains, sky, clouds, rivers, etc.

Sunday, November 28, 2021

Historio

Historiistoj, kiel Olaf Stapledon, agnoskas la altiĝojn kaj malaltiĝojn de historio, kaj li, kiel aliaj sciencfikciaj verkistoj, priskribas tiun saman temon.

Historians, as Olaf Stapledon, acknowledge the ups and downs of history, and he, as other sci-fi writers, expounds on that very theme.

Kelkaj sciencfikciaj verkistoj, kiel Arthur C. Clarke, ne antaŭvidis mondmiliton, sed la daŭran sagaon de kosmaj esploro kaj koloniigo.

Some sci-fi writers, such as Arthur C. Clarke, did not envision a world war, but the continuing saga of space exploration and colonization.

Iuj sciencfikciaj filmoj, kiel La Kvina Elemento de Luc Besson, antaŭvidas luksan vojaĝon en la kosmo estonte. En la lasta tempo, spacvojaĝoj estis pli la aktiveco de arme-simila personaro.

Some sci-fi movies, such as Luc Besson’s The Fifth Element, envision luxury travel in space in the future. In recent time, space travel has been more the pursuit of military-like personnel.

Animist-Buddhist

Mi estas loĵbanisto-esperantisto, dum mi estas animisto-budaisto.

I am a Lojbanist-Esperantist, whilst I am an Animist-Buddhist.

Saturday, November 27, 2021

Eseo pri Ornitologio

Antaŭlonge mi verkis eseon pri birdoj en elementa lernejo. Post multaj jaroj, mi esperantigis ĝin pro praktiki Esperanton. Kaj jen estas la rezulto:

Birdoj

Birdoj ofte aspektas kiel "glorigitaj reptilioj". Sed, oni traktas ilin kiel apartigitan klason, Aves. Birdoj distingiĝas de aliaj animaloj pro siaj plumoj, ne pro la povo de flugo. Ne ĉiu birdo povas flugi. Ja, la unuaj birdoj en la mondo estis nur reptilioj kun plumoj. Fosilioj donas pruvaĵon ke estis tiel.

La unua birdo, la Archaeopteryx, vivis sur la Tero antaŭ 140 milionoj da jaroj dum la Ĵurasa Periodo. La Archaeopteryx povis flugi, sed ne tre bone ĉar ĝi ne havis fortan brustoston por subteni la muskolojn de siaj flugiloj. La Archaeopteryx havis dentojn, longan ostan voston, kaj skvamojn sur la kapo. Ĝi havis tri ungojn antaŭ ĉiu flugilo.

La Archaeopteryx evoluis al pli altgradaj birdoj, kiel al la Hesperornis, kiu estis plonĝisto kaj pli ol unu metron de longeco, kaj al la Ichthyornis, kiu estis malgranda ŝternojda marbirdo. Tiuj birdoj evoluis plu al formoj kiuj aspektas kiel modernaj anasoj, ardeoj, pelikanoj, kaj strutoj. Ekzistas proksimume dek mil vivantaj specioj da birdoj.

La birda anatomio elmontras adaptojn por flugo. La skeleto estas kava por ke la pezo reduktiĝas. La plumaro estas malsimplega konstruo por ke la birdo estas aerodinamika, varma, kaj seka. La birda spirada sistemo bezonas du spirojn por trakti unu ŝarĝon da aero. La aero trairas la malantaŭajn aersakojn dum la unua enspirado, do trairas la pulmon dum la unua elspirado, do trairas la antaŭajn aersakojn dum la dua enspirado, kaj do trairas la trakeon kaj la buŝon dum la dua elspirado. 

Plejparto da birdoj estas sociemuloj. Tamen, kelkaj birdoj, kiel la rabobirdoj, estas solemuloj. Ajna socio bezonas lingvon por interkompreniĝi. Per kantoj, birdoj komunikas. Kanto estas grupo de sonoj ripetataj intervale en distinga formo. Birdoj ankaŭ faras vokojn. Voko uziĝas por averti aliajn birdojn pro danĝeroj, allogi kunulojn, kontroli gregon, aŭ sciigi birdidojn ke la nutraĵo estas preta. La papago povas imiti aliajn sonojn por kamuflo. Birdoj komunikas ne nur per la voĉo, sed ankaŭ per la korpmovado, kiel en la maniero en kiu ili etendas siajn flugilojn, malfermas siajn bekojn, aŭ flugas en la aero. Tiuj agoj ŝajnas havi semantikojn por la birdoj.

Por protekti sin, birdoj havas diversajn kutimojn. Kelkaj birdoj formas cirklon por gardi kontraŭ danĝeroj. Kiam birdoj estas en danĝera situacio, ili ofte forflugas aŭ forkuras, aŭ eĉ bekas la entrudiganton. En la vintro, kelkaj birdoj flugas suden por eviti la malvarman veteron. Migrantaj birdoj kutime havas estron en la antaŭo de la grego.

La dieto de birdoj varias je la specio. Pingvenoj manĝas fiŝetojn kaj maralgon. Hirundoj, silvioj, kaj similaj birdoj plejparte manĝas insektojn. Vulturoj manĝas la postlasitaĵojn de la manĝaĵoj de aliaj animaloj. Rabobirdoj manĝas nur karnon, ofte, de insektoj, aliaj birdoj, ronĝuloj, serpentoj, aŭ eĉ simioj. Strigoj glutas siajn predojn tute; la digestiga sistemo muelas la nutraĵon per roketoj kaj fine elpelas la nedigesteblaĵon kiel boluson. La delikatan kolibron nutras nektaro de floroj.

Birdoj, similaj al reptilioj, demetas ovojn. La plej granda ovo apartenas al estingiĝinta birdo, la elefantbirdo. Ĝia ovo estis trioble pli granda ol la ovo de la emuo. La plej malgranda ovo apartenas al la larĝbeka kolibro. Ĝia ovo estas nur tiel dika kiel la homa fingro. La koloroj kaj makuloj sur la ovo estas kamuflo. Blankaj ovoj ofte apartenas al birdoj kiuj nestiĝas en truoj aŭ tuneloj.

La genetika seksdistingado de birdoj estas la malo de mamuloj. En mamuloj, la maskla sekso havas la sekskromosomparon 'XY' kaj la femala sekso havas la paron 'XX'. En birdoj, la maskla sekso havas la sekskromosomparon 'ZZ' kaj la femala sekso havas la paron 'ZW'. La signifo estas ke la birda femalo estas la determinanto de la sekso de sia ido, sed la mamula masklo estas la determinanto de la sekso de sia ido.

Je birdoj, oni vidas vertebrulan klason eble tiel altgradan kiel mamulojn. Birdoj eĉ elmontras kelkajn kondutmodelojn je malsimplego kiu ne troviĝas en mamuloj.

Wednesday, November 24, 2021

Ziguratoj

In the Near East, my linguistic interests comprise Arabic, Hebrew, Turkish, and Farsi. I remember a curious cookbook in the then underdeveloped ground floor of my house in the 1970s. It had drawings of ancient ziggurats, jars, food, and other artefacts, which captured my interest in the Near East. As a teenager, I casually tried to learn Arabic, from borrowed books from Lulu Island's central library. By the age of 25, almost 26, I enjoyed an adventurous December in beautiful Egypt. Seeing the Great Pyramids was a goal, which I achieved early in life.

En la Proksima Oriento, miaj lingvaj interesoj konsistas el la araba, la hebrea, la turka kaj la persa. Mi memoras kuriozan kuirlibron en la tiama subevoluinta teretaĝo de mia domo en la 1970-aj jaroj. Ĝi havis desegnaĵojn de antikvaj ziguratoj, kruĉoj, manĝaĵoj, kaj aliaj artaĵoj, kiuj kaptis mian intereson pri la Proksima Oriento. Kiel adoleskanto, mi hazarde provis lerni la araban, el pruntitaj libroj de la centra biblioteko de Lulu-insulo. Je la aĝo de 25, preskaŭ 26, mi ĝuis aventuran decembron en bela Egiptio. Vidi la Grandajn Piramidojn estis celo, kiun mi atingis frue en la vivo.

Monday, November 22, 2021

Spekti la Historion

Mi spektis videojn pri la Dua Mondmilito en la Eŭropa kaj Pacifika Teatroj. (La voĉaj bandoj estas per la hispana.) Mi opinias, ke ja la pasinteco estis brutala. La milito estis vere detrua.

I have been watching videos about World War II in the European and Pacific Theatres.  (The sound tracks are in Spanish.)  I opine that indeed, the past was brutal.  The war was really destructive.

Friday, November 19, 2021

Transmigrado

Budaisma "renaskiĝo" kaj hindua "reenkarniĝo" estas teknike malsamaj. Renaskiĝo estas la transmigrado de "karmaj tendencoj" aŭ "rivereto de konscio". Dume, reenkarniĝo estas la transmigrado de "animo".

Buddhist "rebirth" and Hindu "reincarnation" are technically different. Rebirth is the transmigration of "karmic tendencies" or "stream of consciousness." Meanwhile, reincarnation is the transmigration of "soul."

Caleb

La 19-an de novembro de 2021, dum mia hejmenvojo de la kafejo sur Lulu-insulo, mi vidis paperpecojn disŝutitajn flanke de alirvojo. Ŝajne, ili estis skribaĉoj de infano nomita Caleb. Estis skribaĵoj kaj desegnaĵoj. Vortoj kiuj frapis min estis "Ĝangala Juro".

On the 19th of November of 2021, on my way home from the cafe on Lulu Island, I saw pieces of paper strewn on the side of an access road. Apparently, they were scribblings of a child named Caleb. There were writing and drawings. Words that struck me were "Jungle Law."

Gepatroj

Mia patro, naskita kiel romkatoliko en Filipinoj, konvertiĝis en Nordameriko al baptista protestanto sub la gvidado de aliaj filipinanoj. Tiutempe, li estis heksigita per senlaboreco. Li ofte estis komercisto de malsamaj varoj kaj manĝaĵoj. Malgraŭ nomi sin kristano, li kelkfoje ekskursis en budaismon, praktikon de meditado, kaj ideojn de reenkarniĝo. Li kredis, ke kiam li mortos, li renaskiĝos en malsama korpo en malsama mondo—malsama "planedo".

My father, born as a Roman Catholic in the Philippines, converted in North America to a Baptist Protestant under the guidance of other Filipinos. At the time, he was hexed by joblessness. He was often a businessman of different wares and foodstuffs. Despite calling himself a Christian, he sometimes forayed into Buddhism, practice of meditation, and ideas of reincarnation. He believed that when he would die, he would be reborn in a different body in a different world—a different "planet."

Multaj el vi ŝatas mian patrinon ĉar ŝi estas neotena kaj havas nigrajn harojn kaj olivecan haŭton nuancitan per helflava. Ŝi estas duplicema pri siaj baptistaj protestantaj kredoj, kaj ŝi tamen provas kompreni budaismon. Naskita romkatolika en Filipinoj, ŝi estis ĝentila virino, kiam ŝi estis pli juna, sed en pli postaj jaroj en Nordameriko, ŝi fariĝis pli melankolia kaj severa. En pli postaj jaroj, ŝi daŭre trovas malfacila regi siajn ĵaluzon kaj koleron.

Many of you like my mother because she is neotenic and has black hair and olive skin tinged with light yellow. She is duplicitous about her Baptist Protestant beliefs, and she does try to understand Buddhism, nevertheless. Born Roman Catholic in the Philippines, she was a genteel woman when she was younger, but in later years in North America, she has become more melancholy and harsh. In later years, she still finds it difficult to control her jealousy and anger.

Saakit

 “Saakit.”

—piyopi317, Instagram

Thursday, November 4, 2021

Angilo

La 3-an de novembro 2021, estis pluva, malluma tago. En la kafejo, mi trovis la solan malfermitan lokon ĉe tablo apud la lavĉambro. Tie, mi trinkis mian glacian verdan teon. Ĉe tablo preter mia estis blonda studento kun granda bicepso kun tatuoj. Hans la nederlandano ruliĝis per sia rulseĝo. Mi aliĝis al li ĉe alia tablo. Tie, ni diskutis multmiliardulojn: la spaca teknologio de Elon Musk kaj la medicina teknologio de Bill Gates. Poste, ni diskutis pri Jukatano. Mi diris, ke mi estis en la temploj ĉe Tulum, proksime de klifo, kiu rigardas blankan sablan plaĝon, aspektante kiel sciencfikcia scenejo. La alian tagon, li menciis, ke nederlandanoj manĝis angilon. Mi proponis, ke li provu la "unagi donburi", dolĉan glazuritan angilon sur rizo, ĉe la proksima japana restoracio.

On the 3rd of November of 2021, it was a rainy, somber day. At the cafe, I found the only open spot at a table near the washroom. There, I drank my iced green tea. At a table beyond mine was a blond student with big biceps with tattoos. Hans the Netherlander rolled in with his wheelchair. I joined him at another table. There, we discussed multibillionaires: Elon Musk's space technology and Bill Gates' medical technology. Then, we discussed the Yucatan. I said that I have been to the temples at Tulum, near a cliff overlooking a white sandy beach, looking like a science fiction set. The other day, he mentioned that Netherlanders ate eel. I suggested that he try the "unagi donburi," sweet glazed eel on rice, at the nearby Japanese restaurant.

Tuesday, November 2, 2021

Kalmaroj de Titano

La 1-an de novembro 2021, mi aliĝis al Hans la nederlandano ĉe lia tablo en la kafejo. La tago post Haloveno estis pluva ekstere. Dum mi trinkis glacian verdan teon, Hans donis al mi pecon da bruna bombono. Li elprenis vazon da arakidoj kaj volis doni al mi, sed mi diris, ke mi ricevas aknojn de arakidoj. Kiel infano en Kezonurbo, mia familio havis arakidbienon proksime de nia tereno; ni bolis ilin, kaj mi manĝis, ĉar mi ne estis alergia kiel antaŭpubeculo. Ni poste parolis ĉion pri astronomio: eksoplanedoj, asteroidoj, kaj la lunoj de la gasgigantoj. Titano, luno de Saturno, estas speciale mirinda kun siaj nigraj metanaj riveroj, lagoj, kaj maroj. Hans diris, ke la venontaj kvindek jaroj estos ekscitaj por astronomio. Dum ni parolis, granda bela viro kun muskola konstruo envenis, mendis kafon kaj foriris.

On the 1st of November of 2021, I joined Hans the Netherlander at his table in the cafe. The day after Halloween was rainy outside. Whilst I was drinking iced green tea, Hans gave me a piece of brown candy. He took out a jar of peanuts and offered me, but I said that I get pimples from peanuts. As a child in Quezon City, my family had a peanut farm near our lot; we boiled them, and I ate, as I was not allergic as a prepubescent. We then talked all about astronomy: exoplanets, asteroids, and the moons of the gas giants. Titan, a moon of Saturn, is specially stunning with its black methanic rivers, lakes, and seas. Hans said that the next fifty years will be exciting for astronomy. As we talked, a big handsome man with a muscular build came in, ordered coffee, and left.

La tagon post Haloveno de 2021, ĉe la kafejo, Hans la nederlandano kaj mi parolis pri la polderoj en Nederlando kaj kuirartoj. Mi diris al li, ke mi faris mian raporton pri Nederlando en bazlernejo. Mi lernis pri polderoj. Hans diris, ke nederlandanoj manĝas krudan fiŝon. Mi menciis la fiŝpladon "gravlax" en Svedio.

The day after Halloween of 2021, at the cafe, Hans the Netherlander and I talked about the polders in the Netherlands and cuisines. I told him that I did my report on the Netherlands in elementary school. I learned about polders. Hans said that Netherlanders ate raw fish. I mentioned the "gravlax" fish dish in Sweden.

En la kafejo la pluvan tagon post Haloveno de 2021, Hans la nederlandano menciis al mi, ke itala manĝaĵo estis "akirita gusto" por li. Li menciis la metodon por moligi polpon kaj kiel la inko komplimentis la pladon. Mi menciis la spagetojn de nigra kalmarinko. Mi diris, ke mi ŝatas ĉiujn marmanĝaĵojn, inkluzive polpojn, kalmarojn, kaj sepiojn, kio tordis lin. Poste, mi menciis, ke mi ŝatas musakon, grekan lazanjeskan pladon kun melongenoj. Hans diris, ke kiel nederlandano, li ŝatas "simplajn viandon kaj terpomojn". Sed nederlandanoj ja manĝas krudan haringon.

At the cafe the rainy day after Halloween of 2021, Hans the Netherlander mentioned to me that Italian food was "acquired taste" for him. He mentioned the method of tenderizing octopus and the way the ink complimented the dish. I mentioned the black squid ink spaghetti. I said that I liked all seafood, including octopus, squid, and cuttlefish, which made him squirm. Then, I mentioned that I liked moussaka, a Greek lasagna-type dish with eggplants. Hans said that as a Netherlander, he liked "plain meat and potatoes." But Netherlanders do eat raw herring.


Sunday, October 31, 2021

Videoj

La videoj de Piero Armenti vere helpas min lerni la italan.

Piero Armenti's videos really help me learn Italian.

La videoj el Sankta Petro de la Kaverno en Sonoro vere helpas min lerni la hispanan. Mi dankas precipe al Favián Lameda.

The videos from San Pedro de la Cueva in Sonora really help me to learn Spanish. I thank Favián Lameda, especially.

Nagpapasalamat ako kay Ate Charing "ang Reyna ng Timog Korea" para sa mga bidyo niya, dahil nakikita ko ang magandang buhay sa bukid sa Cebu.

Kreado

La fratino de Piero Armenti opinias, ke mi preferus krei mian propran lingvon, kion mi ja faras. Mi ankoraŭ estas kreanto de artefaritaj lingvoj. Mi preferas artefaritajn lingvojn ol naturajn lingvojn.

Piero Armenti's sister thinks that I would rather create my own language, which I have been doing. I am still a conlanger. I prefer conlangs over natlangs.

Iluzio

Estas homoj, kiuj opinias, ke ĉi tiu universo estas nur detalema iluzio, kiel sonĝo aŭ komputila simulado. "Māyā" estas budaisma koncepto, kiu rilatas al ĉi tiu mistika trompo.

There are people who think that this universe is just an elaborate illusion, like a dream or computer simulation. "Māyā" is a Buddhist concept that relates to this mystical deception.

Malgraŭ ke iuj povus pensi, ke la universo estas "Māyā" aŭ granda iluzio, Marso estas same solida kiel la Tero. La iluzio estas solida.

Despite that some might think that the universe is "Māyā" or a great illusion, Mars is just as solid as Earth. The illusion is solid.

Friday, October 29, 2021

Animisto-Budaisto

Kelkaj homoj opinias, ke mi estas pli animista-budaista. Animismo povas esti pli scienca, kaj budaismo pli arta, ili povus kategoriigi.

Some people think that I am more of an Animist-Buddhist. Animism may be more scientific, and Buddhism more artistic, they might categorize.

Antaŭ Haloveno

La sunbrilan 29-an de oktobro de 2021, mi havis mian kutiman mezgrandan glacian verdan teon en la loka kafejo sur Lulu-insulo. Ĉe la vendotablo, Max la ĉinino diris, ke ŝi tinktus sian hararon purpure, kiam ĝi iom kreskis. Ĝi estis blua antaŭ ol ŝi tranĉis ĝin. Tra la fenestro, mi povis vidi, ke freŝaj adoleskantoj jam festas Halovenon per elegantaj kostumoj. Ĉe alia tablo sidis du filipinaj viroj, unu pli maldika en nigra kaj la alia bela kaj dikkurta en blua.

On the sunny 29th of October of 2021, I had my usual medium-sized iced green tea at the local cafe on Lulu Island. At the counter, Max the Chinese said that she was going to dye her hair purple once it has grown a bit. It was blue before she had cut it. Through the window, I could see that fresh teenagers were already celebrating Halloween with fancy costumes. At another table sat two Filipino men, one thinner in black and the other handsome and tubby in blue.

ABC

De romkatolikismo, mia patro, kiu unue konvertiĝis, konvertis mian patrinon, mian avinon, kaj mian kuzinon al baptistaj protestantoj. Mi estis en mezlernejo; mi kredis je scienco kaj ne konvertiĝis. Mia frateto komencis en la infana sekcio de la protestanta preĝejo. Tial li diferencas de mi kaj de mia pli aĝa frato, kiuj ambaŭ havis nominalan katolikismon dum almenaŭ jardeko. Mia pli aĝa frato, kiu ankaŭ kredis je scienco, restis for de la religia malpaco, kiun mia familio havis. Mi iris al protestanta preĝejo kun miaj gepatroj, sed sentis min fremda tie. Tia estas mia konfeso. Statuetoj de Budao el mia filipina kaj kanada infanaĝo altiris min al budaismo. Mia intereso pri biologio estis mia natura inklino al animismo ekde infanaĝo.

From Roman Catholicism, my father, who first converted, converted my mother, my grandmother, and my cousin to Baptist Protestants. I was in high school; I believed in science and did not convert. My little brother started in the kiddy section of the Protestant church. Such is why he is different from me and my elder brother who both had nominal Catholicism for at least a decade. My elder brother, who also believed in science, stayed away from the religious strife that my family was having. I went to Protestant church with my parents, but felt alien in there. Such is my confession. Statuettes of Buddha from my Philippine and Canadian childhood attracted me to Buddhism. My interest in biology was my natural inclination towards Animism since childhood.

Taverno

Dum mi trinkis mian mezgrandan glacian verdan teon en la kafejo, Hans la nederlandano ruliĝis tra la enirejo en sia rulseĝo. Li donis al mi peceton da sensukera bombono. Li mendis kafon. Li diris, ke li festos la naskiĝtagon de sia amiko ĉe la greka restoracio Taverno Kisamos en la vilaĝo Steveston, ĉi tie sur Lulu-insulo, je la 18-a horo, hodiaŭ la 28-an de oktobro de 2021. Li vokis taksion. Mi iam manĝis musakon en tiu restoracio. Mi diris, ke mi memoras, kiam Steveston ne estis tiel turisma kaj mia patrino laboris en la banko tie en la 1970-aj jaroj. Ŝajne, lia filino laboras en la banko tie. Dume, granda bela blankulo eniris tra la enirejo, poste eniris kaj eliris je la lavĉambro, poste prenis kafotason de la vendotablo, poste eliris el la kafejo. Mi tiam diris, ke mi devas iri. Hans decidis, ke li prenos la buson, anstataŭ atendi la taksion.

Whilst I was drinking my medium-sized iced green tea at the cafe, Hans the Netherlander rolled in through the entrance in his wheelchair. He gave me a little piece of sugarless candy. He ordered coffee. He said that he was going to celebrate his friend's birthday at the Greek restaurant Kisamos Taverna in Steveston village, here on Lulu Island, at 6 PM, today the 28th of October of 2021. He called for a taxi. I once ate moussaka in that restaurant. I said that I remembered when Steveston was not so touristy and my mother worked in the bank there in the 1970s. Apparently, his daughter works at the bank there. Meanwhile, a big handsome white man came in through the entrance, then went in and out of the washroom, then took a coffee cup from the counter, then exited the cafe. I then said that I had to go. Hans decided that he would take the bus, instead of waiting for the taxi.

Bildstrioj al Animeoj

Mi legis multajn sciencfikciajn romanojn ekde miaj adoleskaj jaroj, kaj nun mi strange klimaksas dum pli malfruaj plenkreskaj jaroj spektante animeojn, ankoraŭ sciencfikciajn.

I have read many sci-fi novels since my teenage years, and now I am strangely climaxing in later adult years by watching anime, still sci-fi.

Sciencfikcio

Kreskante kiel antaŭpubeculo en Filipinoj, mi legis multajn usonstilajn bildstriojn, kiuj fortigis mian ŝaton por sciencfikcio. Mi memoras rakontojn pri forlasita marsa civilizo, la superheroo de Verda Lanterno, La Nekredebla Hulko, kaj multaj pli.

Growing up as a prepubescent in the Philippines, I read a lot of American-style comics, which fortified my liking for science fiction. I remember stories about an abandoned Martian civilization, the Green Lantern superhero, The Incredible Hulk, and many more.

Travelogue on Sankta Lazaro

My trip started off with a bad omen. The captain of the Air Canada airplane at the Vancouver International Airport was late fifteen minutes due to the "traffic" in town. Yes, the public announcement by the stewardess said it was due to "traffic" —on the road. I overheard one passenger whisper, "Where's that idiot?" The whole plane waited for this silly captain.


The flight itself was not too bad. It took eleven hours to reach Sankta Lazaro Airport. I had terrible gas on the plane, though. That was terrible. It must have been the potatoes for lunch. I saw The Matrix, an old science fiction movie, to pass the time. I could not really sleep. Perhaps I napped for less than an hour.


Sankta Lazaro Airport was small, but very modern. It was a breeze through customs. All the natives seemed friendly and always smiled. My luggage made it safely.


I stepped out of the airport and took a cab for my hotel. The cab was a top-model Mercedes Benz. Only North Americans would notice that.


As the taxi made its way through the town, I was in awe. All the buildings were white-washed. Some of the roofs would be in bold reds and blues, or pastel pinks and purples. Sankta Lazaro was a very pretty place. All the bright colours were for reflecting the bright sunlight, the taxi driver said.


I checked in at Hotelo Valentino. It was a beautiful hotel. There was a sunlit atrium with white marble floors. At the corners were large alabaster statues of the ancient gods of the island.


My room was spacious. It had a balcony overlooking water. I turned on the television as I was curious. All the channels broadcasted in Esperanto, the national language. It was a good thing that I learned some Esperanto before going there. It seemed an easy language to grasp. I had a phrasebook. I learned that "Sankta Lazaro" was some saint. "Kie estas la necesejo?" meant "Where is the washroom?" "Saluton!" meant "Hello!" I could learn more as I went along. I was exhausted the first night and I slept like a log.


I arrived just in time for Easter celebrations. Most Lazarans were Mahâyâna Christians, but there were also many Hare Krishnas and Buddhists. This time of the year, each Christian home would roast a whole lamb in the yard. The whole town would be filled with smoke from these roast pits. At night, there would be fireworks in the air. It was great picture-taking time.


The next day I toured the ancient ruins of Veluro. There I saw an ancient porcelain bathtub. Apparently, the ancient Lazarans were advanced. There were giant statues of men and women with the heads of animals like cats and elephants. The walls and columns were etched in a way that it looked like there were twisted vines on them. It was all organic-looking.


Sankta Lazaro had a long history. Recent history had seen waves of new immigrants come in such that they totally changed the demographics. Esperanto became the common language of this polyglot community by government decree in the 1930's.


Well, my vacation was going smoothly. The following days were relaxation. Sometimes I went to the beach. The water was still cold that time of the year, but it did not stop some of the Nordic tourists from wading in. Sometimes I walked through the old city, in the labyrinths of alleyways and archways where donkeys were still used as transport. It was very picturesque.


The food was marvellous. Roasted lamb was the specialty of that time of year. But there were pasta dishes galore. The Lazarans also loved a lot of seaweed in their food. Lazarans were tea drinkers. They had a very sweet mint tea served in tiny cups. Breakfast was yoghurt and honey.


A few nights I wandered into clubs. The music was modern and funky; the lyrics were in Esperanto. I met a few girls. But my Esperanto was not advanced enough for deeper conversation. Besides, the music was too loud. I was not the clubbing type at home, so why should I bother elsewhere? Well, it was fun...


There was ample time for souvenir-shopping. I bought three small alabaster statues of animal-headed deities. For my friends, I bought postcards and cheap banners with Esperanto proverbs on them.


It was a marvellous trip, but I had to go home. I would always remember it in my heart. Sankta Lazaro was a magical land...


(An imaginary, exotic, touristic trip to an Esperanto-speaking island.)


(Text is from 2003.)

Monday, October 25, 2021

Motorsiklo

Nakita ko si Miguel na Tsino sa kapihang Istarbaks sa Isla Lulu nang ika-25 ng Oktubre ng 2021. Nakasuot siya ng itim na dyaket para sa motorsiklo. Mayroon daw siyang motorsiklong Ducati ng Italya. Binanggit niya ang isang babaeng nagkantot ng tatlong ibang lalaki sa jacuzzi. Pinag-usapan namin ang mga seksong sakit. Tapos, pinag-usapan namin ang mga diaspora ng mga Tsino sa mundong ito. Ang mga Kantones ay sa Anglospera. Ang mga Hokkien ay sa Taiwan at Timog-silangang Asya. Hokkien ang mga ninuno ko, sabi ko. Binanggit niya ang mga Taga-Wenzhou, yaong maraming pumunta'y sa Europa.

Mi vidis Miĥaelon la ĉino ĉe la kafejo Starbukso sur Lulu-insulo la 25-an de oktobro de 2021. Li portis nigran motorciklan jakon. Li diris, ke li posedas Ducati-motorciklon el Italio. Li menciis virinon, kiu fikis tri malsamajn virojn en kirlakva banujo. Ni parolis pri seksaj malsanoj. Poste, ni parolis pri la diasporoj de la ĉinoj en ĉi tiu mondo. La kantonanoj estas en la Anglosfero. La hokkienoj estas en Tajvano kaj Sudorienta Azio. Miaj prapatroj estis hokkienoj, mi diris. Li menciis la Wenzhou-anojn, el kiuj multaj iris al Eŭropo.

Favián Lameda

Favián Lameda estas la videoheroo de la urbeto Sankta Petro de la Kaverno.

Sunday, October 24, 2021

Feiku

"Feiku!  Feiki!"

 —Nihonjin, Insutaguramu

Haigo

"Haigo!  Hainesu!"

—Nihonjin, Insutaguramu

Halaga ng Wika

Pinag-aaralan ang isang wika dahil sa nakikitang halaga ng prestihiyo nito. Kung gusto mo ng mga pabango, malamang na mahilig ka sa Pranses. Kung mahilig ka sa musikang rock, malamang na mahilig ka sa Ingles. Gusto ko ang ligaw na kalikasan, kaya gusto ko ang mga katutubong wika ng Australia at Amerika.

Uno aprende un idioma por su valor de prestigio percibido. Si te gustan los perfumes, probablemente te guste el francés. Si te gusta la música rock, probablemente te guste el inglés. A mí me gusta la naturaleza salvaje, así que me gustan las lenguas indígenas de Australia y de América.

On apprende un lingua a causa de su valor de prestigio percipite. Si le parfumos te place, probabilemente le francese te place. Si le musica rock te place, probabilemente le anglese te place. Le natura salvage me place, assi le linguas indigene de Australia e de America me place.

Oni lernas lingvon pro ĝia perceptita prestiĝovaloro. Se vi ŝatas parfumojn, verŝajne vi ŝatas la francan. Se vi ŝatas rok-muzikon, verŝajne vi ŝatas la anglan. Mi ŝatas sovaĝan naturon, tial mi ŝatas la indiĝenajn lingvojn de Aŭstralio kaj de Ameriko.

Friday, October 22, 2021

Kafejo

Miĥaelo la ĉino diris, ke estas pli bone trinki kafon en kafejo post iom da marŝado ol trinki hejme post fari kafon per maŝino. Estas pli bona sento.

Nordo

La 22-an de oktobro de 2021, Miĥaelo la ĉino trinkis vanilan laktokafon, kaj mi trinkis glacian verdan teon, ĉe la kafejo Starbukso sur Lulu-insulo. Unue, li parolis pri sia hieraŭa renkontiĝo kun amikino, blondulino. Mi diris, ke mi volas viziti Svedion kaj Finnlandon. Li diris al mi, ke li iam vizitis Vladivostokon. Miĥaelo ŝajnas esti pli sperta pri geografio ol multaj.

Wednesday, October 20, 2021

Un muchacho

"Victor, eres un muchacho; no eres un señor."

"No eres sesenta."

—San Pedro de la Cueva

Kalemburoj

Ĉu kalemburoj estas bona komunikado? Ĉu tiuj vortasociaj estas akcidentaj aŭ magiaj?

¿Son los calambures una buena comunicación? ¿Son esas asociaciones de palabras accidentales o mágicas?

Koloroj

Hans la nederlandano oblikve instruis min kiel aprezi la kolorojn de aŭtunaj folioj de arboj.

Hans el holandés me enseñó indirectamente a apreciar los colores de las hojas otoñales de los árboles.

Amida

La japana vorto "namida", kiu signifas larmojn, rimas kun la vorto "Amida", kiu estas la Budao de la Purlando, kie adeptoj povas atingi Iluminiĝon pli facile.

La palabra japonesa "namida", que significa lágrimas, rima con la palabra "Amida", quien es el Buda de la Tierra Pura, donde los seguidores pueden alcanzar la iluminación más fácilmente.

Monday, October 18, 2021

Van Gogh

 /vɑnˈxɔx/

Hans

La mañana del 18 de octubre de 2021, Hans el holandés y yo hablamos sobre Holanda. Él bebió café normal, y yo bebí té verde helado de tamaño mediano, en el café Starbucks. Llegó a Canadá procedente de los Países Bajos cuando solo tenía 10 años. Yo vine a Canadá desde Filipinas cuando también tenía 10 años. Le dije que había visitado los Países Bajos y había disfrutado de la arquitectura antigua de Ámsterdam, pero que no había visto los campos de tulipanes de las afueras de la ciudad. Me enseñó a pronunciar "van Gogh". Todavía habla holandés.

Babaya

"Babaya."

—"El Pinto", San Pedro de la Cueva

Saturday, October 16, 2021

Templo

Miĥaelo diris, ke lia budaisma templo estas tiu sur la aŭtovojo Steveston sur Lulu-insulo. Mi kutimis iri tien ofte. Ĝi havas belan arkitekturon.

Sinabi ni Michael na ang kanyang Budistang templo ay yaong sa Haywey na Steveston sa Isla Lulu. Madalas akong pumupunta roon dati. Mayroon itong magandang arkitektura.

Un examine violette

Quando ego me eveliava in le matino del 16 de octobre de 2021, ego memorava un sonio re un examine scribite in le lingua lojban.

Kiam mi vekiĝis matene la 16-an de oktobro de 2021, mi memoris mian sonĝon pri ekzameno skribata en la loĵbana lingvo.

Noong nagising ako sa umagang ika-16 ng oktubre ng 2021, natatandaan ko ang panaginip ko tungkol sa eksamen sa sulat sa wikang Lojban.

Friday, October 15, 2021

Saging

Nagregular ako ng aking Mayelong Berdeng Tsaang Grande sa kapihang Istarbaks.  Dumating si Michael na Tsinong may dalang dalawang bungkos ng saging.  Nag-order siya ng kanyang malimit na Venti Americano.  Sa lamesa, kumain kami nang bawat isang saging niya.  Pinag-usapan namin ang punsoy tungkol sa mga templo at mga bahay.  Budista raw ang pamilya niya.  Tapos, pinag-usapan namin ang coronavirus na "sekretong armas" ng siyentipiko ng militar ng sekretong bansa.  Dumating si Hans na Olandes sa upuang de gulong niya.  Pinag-usapan namin ang politika sa Canada at Estados Unidos.  Talagang ibang lengguwahe ang ginagamit ko bawat kay Hans at kay Michael.  Sang-ayon kaming ang isip ay mas importante sa katawan ng tao.  Nagsasaya kaming bata pa kami ay nagbiyahe na kami nang mabuti at bata pa ring nagkakapihan na lamang.

Mi mendis mian oftan mezgrandan glacian verdan teon ĉe la kafejo Starbukso. Miĥaelo la ĉino alvenis kun du faskoj da bananoj.  Li mendis sian oftan Venti Americano.  Ĉe la tablo, ni manĝis po unu el liaj bananoj.  Ni parolis pri la fengŝuo pri temploj kaj domoj.  Lia familio laŭdire estas budaistoj. Poste, ni parolis pri la kronvirusa "sekreta armilo" de la milita sciencistaro de sekreta lando. Hans la nederlandano alvenis en sia rulseĝo.  Ni parolis pri politiko en Kanado kaj Usono.  Mi vere parolas malsamajn lingvojn kun Hans kaj kun Miĥaelo.  Ni konsentas, ke la menso pli gravas ol la korpo je homoj.  Ni ĝojas pensi, ke kiam ni estis pli junaj, ni vojaĝis bone, kaj kiam ni estas ankoraŭ junaj, ni nur amuziĝas en kafejo.

Dissocialisation

Ego es in le processo de dissocialisation.  Il habeva troppo de socialisation durante le annos recente.

Elvis Presley

En Filipinoj, mia patro ŝatis aerkondiĉigilon kaj la kantiston Elvis Presley, kaj li kun la familio preferis elmigri al Kanado apud Usono. Mi preferas Aŭstralion pro la varmeco.

Spacnadlo

Mi jam vizitis la Spacnadlon en Seatlo. 

Thursday, October 14, 2021

Budaisto Ie kaj Nenie

Budaisto estas ie kaj nenie.  Budaisto scias, ke iu ajn loĝloko havas ion ne satigan.

Dorlotbesto

Mia nevino Calla adoptis grandan hundon.  Mi antaŭe pensis, ke ŝi preferas katojn.

Sankta Petro de la Kaverno

Iu el la urbeto Sankta Petro de la Kaverno pensas, ke mi preferas artefaritajn lingvojn ol naturajn kaj mi do progresigu ilin.

Aliloke

Mi ja preferas loĝi sur alia planedo aŭ luno aŭ en granda luksa spacstacio.

Malvarma Lando

Finfine, mi ne ŝatas vivi en malvarma lando.

Tria Pensas

Mia nevino Tria pensas, ke mi ne ŝatas kie mi loĝas kaj mi do ne akceptu la loĝan situacion kiel satigan.

Haiku

Ang haiku (俳句 haiku) ay isang uri ng maikling tula mula sa Hapon. Ang tradisyonal na haiku ay tungkol sa kalikasan, mga imahen ng kalikasan. Ang mga silaba'y sumusunod sa estrukturang tatlong linyang 5-7-5. Ang halimbawa tungkol sa ibon (ni Victor Emmanuel Medrano ng Kanada):

lumílipád na

     ang ibon sa langit ngâ

          —may saranggola


Ang haiku na isinalin ni Victor Emmanuel Medrano tungkol sa palaka ay orihinal na gawa sa Hapon ni pamosong Matsuo Bashō (1644-1694):


古池や

     furuike ya

         antigong lawà—

蛙飛込む

     kawazu tobikomu

          tumalón ang palaká'y

水の音

     mizu no oto

          tubig náriníg


Ang isang katangian ng tradisyonal na haiku ay ang kireji, ang pagputol para magkaroon ng dalawang imahen. Sa Hapon, ang mga salitang katulad ng ya at kana ay halimbawa ng kireji. Kung ang kireji ay gamit sa huli ng haiku, magkakaroon ng marangal na konklusyon.


Ang isa pang katangian ng tradisyonal na haiku ay ang kigo, ang salita para ipahiwatig ang panahon sa taon. Sa tula ni Matsuo Bashō, ang kigo ay kawazu—palaka—para sa tagsibol nang Pebrero hanggang Abril.


Ang modernong haiku ay iba sa tradisyonal, dahil hindi lamang ang kalikasan ang tema. Kung minsan, taoang tema at siniko at madilim na nakakatawa; ang tulang ganito ay senryū (川柳) ang talagang tawag. Walang kireji o kigo ang senryū. Mas seryoso, pero mas maliwanag, ang haiku kaysa sa senryū.


Sinulat ni Karai Senryū (1718–1790) ang pundador ng mga senryū ang sumusunod na senryū. Isinalin ni Victor Emmanuel Medrano:


泥棒を

     dorobō o

          ang mágnanákaw

捕えてみれば

     toraete mireba

          kung nahuli ko siyá'y

我が子なり

     wagako nari

          nagíng anák ko


https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Haiku

Malalta Dio

Mia kuzino Eva opinias, ke mi estas ia "malalta dio".

Wednesday, October 13, 2021

Akceli

Estas la eblo, ke superinteligenteco aŭ artefarita inteligenteco, kiu superas naturan homan inteligentecon, iam helpus la homaron akceli progreson en multaj kampoj, ekzemple, spacvojaĝoj kaj manĝaĵproduktado.

La eblo, ke iam eksterteranoj donus al ni homoj teknologion preter la nia, tre akcelus progreson, kvazaŭ ni estus la indiĝenaj indianoj kaj ili estus la konkerantoj.


There is the possibility that superintelligence or artificial intelligence that surpasses natural human intelligence would someday help humankind to accelerate progress in many fields, for example, space travel and food production.


The possibility that someday extraterrestrials would give us humans technology beyond ours would vastly accelerate progress, as if we were the Native Indians and they were the Conquistadors.

AI

Iuj dubas, ĉu artefarita maŝina inteligenteco superos naturan homan inteligentecon.


Nagdududa ang ilan kung lalampasan ng artipisyal na intelihensiya ng makina ang natural na intelihensiya ng tao.

Si Hans at ang Astronomiya

Kinausap ko si Hans, yaong Olandes, sa kapihang Istarbaks.  Pinag-usapan namin ang astronomiya:  ang Jupiter na Pulang Bagyong lumiliit na daw pero bumibilis ang hangin (mas malaki sa buong Tiyera), ang JUICE (Jupiter na mga Mayelong Buwang Eksplorador) ng ESA (Europang Espasyong Ahensiya), ang bagong James Webb na Espasyong Teleskopyo, ang Aurora Borealis sa ating Tiyera, ang mga metanong lawa sa buwang Titan ng Saturno, at ang ulap na "eksagono" sa Saturnong polo.

Sci-fi

Arthur C. Clarke, brito, kaj Samuel R. Delany, mulata usonano, ambaŭ verkis sciencfikciajn literaturojn antaŭvidante jarcentojn da koloniigo ene de la Sunsistemo. Kvankam ili skribis ankaŭ pri interstela vojaĝado, ili opiniis, ke interstela vojaĝado malfacile atingeblos por homoj kaj atingi ĝin daŭros multan tempon.


Arthur C. Clarke estis brita sciencfikcia aŭtoro, kiu vivis ĝis siaj lastaj jaroj en Srilanko, budhana lando. Li tamen pensis, ke "3" estas hindua, kaj li skribis pri triopoj en iuj siaj romanoj.


Arthur C. Clarke, a British, and Samuel R. Delany, a mulatto American, both wrote sci-fi literature envisioning centuries of colonization within the Solar System. Although they also wrote about interstellar travel, they thought that interstellar travel would be difficult for humans to attain and would take a long time to attain.


Arthur C. Clarke was a British sci-fi author, who lived to his last years in Sri Lanka, a Buddhist country. He thought, though, that "3" was Hindu, and he wrote about threesomes in some of his novels.

Saturday, October 9, 2021

Filipinoj

Filipinoj estas socio, kiu ampleksas ĉefe miksaĵojn da sundadontoj, sinodontoj, kaj kaŭkazoidoj.

Wednesday, October 6, 2021

Kamatsilé at Duhat

May burúl-burolan sa hardín ng bahay na Kastilaín. Kamatsilé at duhat sa pangarap ko'y parang gubat. Gutóm pa rin. Sa balkón ay may barandilyang bakal at isáng baso ng melóng may asukal. Kita ang mga punong makopa at isáng balot ng hopyà. Sa mangkók ay bukong mukháng banál.

Minbari

May mga ideya ng relihiyon sa siyensiyang piksiyon. Sa teleseryeng Babylon 5, ang mga Minbari ay binabahagi nang tatlong kastang ang Trabahador, Gerero, at Relihiyoso, at may sariling wika ang bawat ng mga ito. Naniniwala sila sa kolektibong diwa, reingkarnasyon, panteismo, at iba pa. Sa Hinduismo, may mga kasta.

Sinonezio

Sinonezio ampleksas pli ol 17 000 insulojn en la Pacifiko.

(geofikcio)

Rafael sa Sinonesia

Natagpo ko si Rafael sa tsaahang Zuzu rito sa Isla Pantasya sa Sinonesia.  Malimit siya nang Venti Latte Blu, at ako naman ay Mayelong Berdeng Tsaang Grande.  Dalawang taon na raw si Rafael dito sa Sinonesia sa bisang pangbisita, at gusto niyang maging mamamayan dito.  Nagagandahan siya sa kalikasan.  Maraming hayop at halaman.  Gusto niya ang mga bungang tropikal araw-araw.

(heopiksiyon; guni-guni)

Tuesday, October 5, 2021

Michael at mga Harding Ahas

Nabanggit ko kay Michael na Tsino ang bisita ko noong Gradong 6 sa Isla Galiano, at nakita ko roon ang maraming harding ahas na iba-ibang kulay sa mga damo.  Kinuha ng mga kaklase ko, at nilagay nila sa kahon para iuwi nila sa Isla Lulu.  Nakakita raw si Michael ng harding ahas dito sa Isla Lulu, sa malapit sa Daang Numero 7.  Hindi ko alam na may ahas pala rito.  Sabi ni Michael na hindi siya mamamayan dito, at nagpapabago siya ng kanyang bisang pangbisita bawat taon.  Ang asawa at mga anak niya ay mamamayan dito.  Sabi ko'y sa Isla Bali sa Indonesia, natikman ko na ang "bunga ng ahas" o "salak" ang tawag doon.

Michael at Taylandiya

Natagpo ko si Michael na Tsino noong ika-5 ng Oktobro ng 2021 sa kapihang Istarbaks sa Isla Lulu.  Malimit siyang mag-Venti Americano, at ako naman ay Mayelong Tsaang Berdeng Grande.  Pinag-usapan namin ang Taylandiya.  Masarap ang pagkain doon.  May nabanggit siyang islang Ko Pha-ngan sa Taylandiya.  May mga nudista raw doon.  Masarap daw sa Pilipinas, dahil sa prutas araw-araw.  Sabi ko'y natikman ko ang "prutas ng ahas" o "salak" sa Indonesia.  Mahilig kaming pareho sa durian at mangga.

Mi renkontis Miĥaelon la ĉino la 5-an de oktobro de 2021 en la kafejo Starbukso sur Lulu-insulo. Li ofte trinkas je Venti Americano, kaj mi ŝatas mezgrandan glacian verdan teon. Ni parolis pri Tajlando. La manĝaĵo tie estas bongusta. Li menciis la insulon Ko Pha-ngan en Tajlando.  Estas nudistoj tie laŭdire. Li diris, ke estas bonege en Filipinoj, pro la fruktoj ĉiutage. Mi diris, ke mi gustumis "serpentan frukton" aŭ "salak"-on en Indonezio.  Ambaŭ ni amas durianon kaj mangon.

Hominenoj

Se niaj hominenaj prauloj povintus skribi siajn rakontojn, la historio estus pli longa ol ĝi estas.  Kiam hominenoj evoluigis lingvon?  Fruaj hominenoj popolis la pacifikajn insulojn longe antaŭ la unuaj modernaj homoj alvenis.

Meditasyon

Noong nasa mga Taylandes ako nang mga klase sa meditasyon sa templong Wat Yanviriya sa Silanganing Vancouver, binibigyang diin ng mga mongheng dapat maalaman nang lahat ng tao ang meditasyon at ang importansiya nitong bagay.

Alam ng mga Budistang hindi maaaring parating nagbabati nang bati ang tao o parating nagtratrabaho o parating nagtetelebisyon o parating natutulog. Kaya, kailangan ang meditasyon. Ang meditador ay payapang umiiral sa mga onda-ondang alpha sa utak. Kailangang matuto ang lahat.

Dumblino, Rozlando

"¿Donde naciste?" "Nací en la ciudad de Dumblín, en el país de Rosalandia..."

"Kie vi naskiĝis?" "Mi naskiĝis en la urbo de Dumblino, en la lando de Rozlando..."


"Where were you born?" "I was born in the city of Dumblin, in the country of Roseland..."

Mallumaj Sezonoj

Mallumaj sezonoj signifas plene de soleco.

Zardoz

En la sciencfikcia franĉizo Zardoz, la "eternuloj" interkomunikas telepatie. La "brutaluloj" loĝas ekster ilia urbo, la Vortico. La "ekstermantoj" mortigas brutalulojn. Kelkaj eternuloj malsaniĝas: La "indiferentuloj" enuiĝas pri la vivo. La "renegatoj" freneziĝas kaj iĝas olduloj.

Batelstelo Galaktika

En la sciencfikcia franĉizo Batelstelo Galaktika, la homaj kolonimondoj kiel Kapriko estas politeismaj.

Minbaraj Animoj

En la sciencfikcia franĉizo Babylon 5, la spacvojaĝantaj minbaroj kredas, ke estas eble, ke iuj teranoj, homoj, havas minbarajn animojn.

Vulkanoj

En la sciencfikcia franĉizo Stela Vojaĝo, la spacvojaĝantaj vulkanoj kun pintaj oreloj havas filozofion budaismeskan, sed la vulkana filozofio kontraste inkluzivas animojn.

Animo kiel Projekcio

En la sciencfikcia franĉizo Babylon 5, la spacvojaĝantaj minbaroj kredas, ke la animo estas projekcio.

Sunday, October 3, 2021

Meksikano

Kelkaj pensas, ke mi aspektas kiel meksikano, kaj mi ja probable havas meksikan sangon.

Savanto

Kelkaj usonanoj pensas, ke la hispana lingvo estas kaj estos la savanto de ilia lando.

Varfo

Roza, la filipina piceja vendistino sur Lulu-insulo, loĝas nur ĉirkaŭ 15 minutoj per marŝado al la varfo.  Ŝia familio promenas tie.

Predikisto

Predikisto per televido diras, ke plejmulto da blankuloj ne plu preferas la vivon.

Jadzia Dax

Mi eble pli similas al Jadzia Dax en la televidserio Stela Vojaĝo: Profunda Spaco Naŭ. Estas inteligenta alimonda malgranda simbionto enfiksata en la korpo de la trilla gastiganto.

Saturday, October 2, 2021

Kuya Gary

May iniisip si Kuya Gary.  Ang ingklinasyon niya ngayon tungkol sa karamihan ng mga tao ay para silang bombilya.  Isip yata niyang kung pundido na ang bombilya, talagang absolutong katapusan na.  Sabi ko sa kanya'y para akong Vorlon, ang alusyon ko sa mga tagaibang-daigdig sa siyensiyang piksiyong prangkisang Babylon 5.

Friday, October 1, 2021

Al Cyprien

Mi diris al Cyprien, la afrikano, ke mi estas kelkfoje profesia programara inĝeniero.  Mi diris al li, ke mi scipovas la programlingvojn C++, Prolog, Lisp, kaj tiel plu.  Mi forgesis mencii la programlingvon Smalltalk kaj la retajn ilojn Java, HTML,  kaj Wiki.  Mi forgesis diri, ke mi laboris por Mikrosofto internacie kaj pli malgrandaj kompanioj en la Vankuvera areo.

Thursday, September 30, 2021

Iniisip si Rose

May mga iniisip si Rose, yaong Pilipinang tindera sa pizzeria sa Isla Lulu.  Hindi siya pa desidido kung mag-aaral pa siyang maging asistente sa titser.  Mga limang buwan ang planong edukasyon, pero kailangan niyang iwanan ang pizzeria dahil full-time.  Lalaki ang panganay niya, at babae ang bunso.  Sa gabi nagtratrabaho ang asawa niyang nadating nang mga alas-sais ng umaga sa condo nila.  Sinundo ni Rose ang nanay niyang nakatira sa Cagayan sa Pilipinas (at patay nang matagal ang tatay niya).  Nagmahigit nang isang taon ang nanay niya sa Isla Lulu, pero nalungkot siya at bumalik na sa Cagayan.

Cyprien

Cyprien estas afrika esperantisto, entreprenisto, kiu estas 25-jaraĝa (2021) en Benino kaj studis agrikulturon en universitato.  En Ganao, li studis programadon per la lingvoj JavaScript, PHP, React, Angular, Python, HTML, kaj CSS.  Pri naturlingvoj de Afriko, li scipovas la lingvojn joruban, fonuan, evean, kaj aĝagbean.